Adam Chmielewski
Wrocław przystąpił do rywalizacji*
„Kultura sama w sobie jest celem najważniejszym”[1].
Manuel Barroso
25 lat Europejskiej Stolicy Kultury
Idea Europejskiej Stolicy Kultury zrodziła się podczas owianej legendą rozmowy na lotnisku między ówczesną minister kultury Grecji Meliną Mercouri oraz Jackiem Langiem, ministrem kultury Francji. W 1985 roku Ateny zostały pierwszym miastem, które otrzymało ten tytuł. W 2010 roku mija więc ćwierćwiecze od momentu ustanowienia tego najważniejszego święta kultury Unii Europejskiej.
Europejska Stolica Kultury jest programem kulturalnym Zjednoczonej Europy o największym zasięgu. Jest on także najszerszej znany wśród obywateli Europy. Z biegiem czasu tytuł Europejskiej Stolicy Kultury uzyskuje coraz większe znaczenie. Obecnie idea Europejskiej Stolicy Kultury przeobraziła się w przedsięwzięcie daleko wykraczające poza mury instytucji kultury wyselekcjonowanych miast.
Większość miast, które dotychczas uzyskały ten prestiżowy tytuł, traktowała go nie tylko jako całoroczny, wielki festiwal festiwali i wydarzeń kulturalnych. Program ten stał się dla nich nade wszystko pretekstem do całościowego przeobrażenia samych siebie, do wzbogacenia infrastruktury kulturalnej i miejskiej, do uobecnienia kultury i dzieł sztuki w przestrzeni miejskiej oraz w życiu swoich obywateli. Sukces tego programu, porównywany do powodzenia, jakim się cieszy wymiana studentów i uczonych w ramach programu Erasmus, jest tak wielki, że znajduje on obecnie naśladownictwo na innych kontynentach globu.
Powszechność kultury
W każdej spośród dotychczasowych kulturalnych stolic Europy rezultaty tego wielkiego przedsięwzięcia były jednoznacznie pozytywne i dalekosiężne, znacznie przekraczając wstępne, nawet najśmielsze oczekiwania. Obywatele tych miast na trwałe zwiększyli swój aktywny udział w wydarzeniach kulturalnych. Powstawało wiele nowych gmachów, świątyń kultury; poprawie ulegały wygląd i infrastruktura miasta, w znaczący sposób zwiększało się zatrudnienie, na długie lata wzmagał się ruch turystyczny. Najważniejsze jednak jest to, że znaczna większość mieszkańców Europejskich Stolic Kultury przeobrażała się w obdarzonych podmiotowością i głębszą świadomością obywateli, same miasta zaś mocno wrastały w świadomość narodów Europy, na nowo definiując swoją tożsamość.
Mając na uwadze ten właśnie cel, Wrocław, miasto polskie i europejskie o wyjątkowo skomplikowanej historii, w którym poszukiwanie tożsamości ma znaczenie szczególne, podjął decyzję o ubieganiu się o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury.
Instytucja Kultury Wrocław 2016
1 lutego 2010 roku rozpoczęła swoje funkcjonowanie Instytucja Kultury Wrocław 2016. Jej najpilniejszym zadaniem jest sporządzenie dokumentu, który będzie stanowił aplikację Wrocławia o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury na rok 2016. Dokument ten winien być ukończony, przetłumaczony na kilka oficjalnych języków Unii Europejskiej oraz dostarczony do Ministerstwa Kultury wraz z końcem trzeciego kwartału 2010 roku.
Wymiary obecności piękna
W pierwszych tygodniach pracy Instytucji Kultury Wrocław 2016 zostały sformułowane wiodące idee przyszłej wrocławskiej aplikacji. Najważniejszą kategorią organizującą nasze myślenie o kulturze we Wrocławiu jest idea piękna oraz cztery wymiary jego (nie)obecności w życiu naszego miasta i jego mieszkańców.
Propozycja ta zyskała aprobatę Komitetu Sterującego, powołanego przez prezydenta Wrocławia, Rafała Dutkiewicza. Komitet ten, któremu przewodniczy prezydent Jarosław Obremski, składa się z dyrektorów jednostek Urzędu Miejskiego, zajmujących się sprawami kultury i promocji miasta. Te wstępne idee zyskały także aprobatę prezydenta Dutkiewicza. Niebawem będą one przedstawione szerszym gremiom jako punkt wyjścia do społecznej debaty o kulturze we Wrocławiu oraz o kandydaturze Wrocławia do tytułu Europejskiej Stolicy Kultury.
Kreatywny Wrocław
Od stycznia 2010 roku działa portal „Kreatywny Wrocław”, kierowany przez Agnieszkę Kołodyńską. Uruchomiona również została oficjalna strona internetowa biura Instytucji Kultury Wrocław 2016. Nasza Instytucja wspiera niektóre wrocławskie wydarzenia kulturalne o wymiarze międzynarodowym, zorientowane na promocję Wrocławia jako kandydata do Europejskiej Stolicy Kultury, oraz na współpracę z centrami kulturalnymi Europy, zwłaszcza Hiszpanii.
Patroni honorowi
Staraniom Wrocławia o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury patronuje Komitet Honorowy; jego członkami zostali: Tadeusz Różewicz, Urszula Kozioł, Sylwester Chęciński, Andrzej Wajda, Kurt Masur, Norman Davies, Lech Wałęsa, Vaclav Havel, Władysław Bartoszewski oraz ks. kard. Henryk Gulbinowicz.
Patroni Kultury Wrocławia
Instytucja Kultury Wrocław 2016 zwróciła się również z prośbą do osób, które dotychczas wspierały wydarzenia kulturalne, aby zechciały przyjąć godność Patrona Kultury Wrocławia. W ten sposób chcemy uhonorować ich szczodrość i troskę o rozwój kultury w naszym mieście. Przychylność dla naszych starań chcemy zaskarbić również ze strony wybitnych postaci związanych z Wrocławiem; poprosiliśmy ich o przyjęcie godności Ambasadorów Kultury Wrocławia.
Obszar współpracy
Jako kandydat do Europejskiej Stolicy Kultury, Wrocław jest zobligowany wskazać region, który będzie partnerem starań miasta o ten tytuł; w razie powodzenia cały region będzie beneficjentem oczekiwanego święta kultury w Polsce w 2016 roku. Partnerem Wrocławia został region Dolnego Śląska oraz przygraniczne miasta czeskie i niemieckie.
Wrocław pragnie bowiem wypełnić funkcję ambasadora regionu, któremu zawdzięcza swoją metropolitalną pozycję. Wśród licznych walorów kulturalnych i artystycznych Dolnego Śląska, które staną się elementem wrocławskiej aplikacji, chcemy podkreślić m.in. to, że nasz region posiada największą w Polsce liczbę zabytków, w tym trzy wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Dziedzictwo zastane przez Polaków na Dolnym Śląsku, choć obce, pozostaje przedmiotem troski Dolnoślązaków od dziesięcioleci.
Ubiegając się o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury chcemy zwrócić uwagę opinii publicznej Europy na nasze osiągnięcia na tym polu, ale także na wielkie potrzeby w tym zakresie. Aplikacja Wrocławia będzie więc budowana z myślą o tych atutach Dolnego Śląska, które dotychczas pozostają w sporej części nie tylko niewykorzystane, ale także wielu Europejczykom nieznane. Winny one w przyszłości służyć kulturze polskiej i europejskiej; winny również stanowić podstawę atrakcyjnej oferty turystycznej, sprzyjającej rozwojowi regionu.
Uspołecznienie debaty o kulturze Wrocławia
Instytucja Kultury Wrocław 2016 dokonała uspołecznienia procesu powstawania wrocławskiej aplikacji. Została powołana Wrocławska Rada Kultury. W jej skład weszli dyrektorzy wszystkich instytucji kultury działających we Wrocławiu i na Dolnym Śląsku.
Instytucja Kultury Wrocław 2016 uczestniczy w spotkaniach i rozmowach z ludźmi kultury Wrocławia i Dolnego Śląska, które wnoszą bardzo wiele do treści powstającej aplikacji Wrocławia. Liczni eksperci i znawcy kultury wrocławskiej pracują nad materiałami, które będą stanowiły istotną część treści aplikacji Wrocławia.
Pod przewodnictwem Janusza Domina w kawiarni „Literatka” działa stowarzyszenie „Sprężyna”, które stało się forum twórczego i niekonwencjonalnego myślenia o kulturze we Wrocławiu.
Wrocławski Akcjonariat Kultury
Proces uspołecznienia debaty o kulturze we Wrocławiu rozszerzamy jeszcze bardziej, zapraszając doń wszystkich, którzy zechcą zabrać głos w tej sprawie. W tym celu uruchomiliśmy Wrocławski Akcjonariat Kultury. Stanowi on obywatelską platformę, służącą aktywizacji pozainstytucjonalnych środowisk artystycznych i kulturalnych Wrocławia. Skierowaliśmy do wrocławian apel o formułowanie nowatorskich pomysłów na zwiększenie obecności dzieł sztuki i wydarzeń kulturalnych w przestrzeni miasta Wrocławia.
Dwukierunkowy ruch kulturowy
Celem naszych działań jest intensyfikacja dwukierunkowego ruchu kulturowego. Pragniemy zachęcić wrocławian do częstszego przekraczania progów miejskich i dolnośląskich instytucji kultury. Zachęcamy ich, aby pełniejszą garścią sięgali po należną im dywidendę w kulturze, do której mają pełne prawo, ponieważ składają się na nią swoimi podatkami, choć nie zawsze z niej korzystają. Chcemy także, aby instytucje kultury śmielej przekraczały własne progi, wychodząc ze swoją ofertą na zewnątrz.
Nie tylko plaże
Jeden z polityków polskich podniósł niedawno postulat zwiększenia do 2020 roku liczebności polskich turystów na plażach Tunezji, Egiptu i Turcji. Postulat ten wiąże się ściśle z zadaniem, jakie zostało postawione przed Instytucją Kultury Wrocław 2016. Związek ten ilustruje niestępująca anegdota.
We Wrocławiu funkcjonuje Uniwersytet Dzieci. Jego studenci mają od 6 do 12 lat. Podczas niedawnego wykładu na temat początków idei filozoficznych starożytnej Grecji, zaprezentowałem tej wymagającej publiczności mapę starożytnego świata helleńskiego i zapytałem, kto spośród około 300 słuchaczy odwiedził te regiony. Okazało się, że każdy z krajów tego obszaru jest licznie odwiedzany przez młodych wrocławian: na pytanie, kto spośród nich był w Grecji, Turcji, Egipcie czy Italii, za każdym razem podnosiło się kilkadziesiąt rąk, niektóre kilkakrotnie. Jednakże na pytanie, kto spośród studentów odwiedził w kraju swego wakacyjnego odpoczynku jakiekolwiek muzeum, podniosły się zaledwie… trzy ręce.
Kiedy niedawno zwiedzałem muzeum w Środzie Śląskiej, okazało się, że tego sobotniego dnia zaledwie pięciu widzów przybyło zobaczyć sensacyjne znalezisko skarbu średzkiego.
Kultura to kapitał
Główną troską motywującą nasze prace nad aplikacją Wrocławia o status Europejskiej Stolicy Kultury jest zbudowanie trwałych mechanizmów, które sprawią, że wrocławianie, Dolnoślązacy i wszyscy obywatele Polski będą chętniej odwiedzali nie tylko plaże egzotycznych krajów, ale także instytucje kultury – we własnym kraju, lecz również za granicą. Formułujemy projekty, które, jeżeli zyskają szansę realizacji, sprawią, że również Europejczycy będą liczniej odwiedzali polskie świątynie kultury i sztuki. Kultura i sztuka, a nade wszystko świadome korzystanie z ich dóbr, stanowią bowiem jeden z podstawowych czynników budowania kapitału społecznego, bez którego zbudowanie podmiotowości naszego kraju będzie niemożliwe.
Profesor Adam Chmielewski
Dyrektor Instytucji Kultury Wrocław 2016